Η πυρηνική ενέργεια μπαίνει πλέον επίσημα στο τραπέζι στην Ελλάδα, όχι ως ειλημμένη απόφαση για την κατασκευή μονάδας, αλλά ως μια στρατηγική επιλογή που η κυβέρνηση θέλει να εξετάσει οργανωμένα και σε βάθος.
Το πρώτο βήμα είναι η συγκρότηση διυπουργικής επιτροπής και εξειδικευμένης τεχνικής ομάδας, που θα κληθούν να απαντήσουν σε ένα εξαιρετικά σύνθετο ερώτημα: μπορεί η Ελλάδα να εντάξει στο μέλλον την πυρηνική ενέργεια στο ενεργειακό της μείγμα και, εφόσον μπορεί, με ποιο κόστος, ποια τεχνολογία και ποιο επενδυτικό μοντέλο;
Η διαδικασία βρίσκεται ήδη σε τροχιά εκκίνησης, μετά το πράσινο φως που δόθηκε σε κυβερνητικό επίπεδο, με την πρώτη συνολική αξιολόγηση να τοποθετείται σε ορίζοντα περίπου 12 έως 18 μηνών.
Δεν έχει αποφασιστεί κατασκευή πυρηνικού σταθμού
Το βασικό στοιχείο είναι ότι, σε αυτή τη φάση, δεν υπάρχει απόφαση για κατασκευή πυρηνικής μονάδας στην Ελλάδα.
Η κυβέρνηση ξεκινά μια περίοδο τεχνικής, οικονομικής και θεσμικής διερεύνησης, ώστε να διαπιστωθεί εάν μια τέτοια επιλογή μπορεί να είναι ασφαλής, οικονομικά βιώσιμη και συμβατή με τις ανάγκες του ελληνικού ηλεκτρικού συστήματος.
Στην πράξη, η πρώτη απόφαση που θα πρέπει να ληφθεί δεν αφορά το πού θα κατασκευαστεί ένας αντιδραστήρας ή ποια εταιρεία θα τον προμηθεύσει.
Το πρώτο ερώτημα είναι πολύ πιο θεμελιώδες: θέλει και μπορεί η Ελλάδα να αποκτήσει πυρηνικό πρόγραμμα;
Διυπουργική επιτροπή με συμμετοχή πολλών υπουργείων
Η σχετική κυβερνητική πράξη βρίσκεται στο τελικό στάδιο επεξεργασίας.
Στη διυπουργική επιτροπή προβλέπεται να συμμετέχουν εκπρόσωποι από σειρά υπουργείων, μεταξύ των οποίων τα υπουργεία Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Εξωτερικών, Εθνικής Άμυνας, Ανάπτυξης και Υγείας.
Η ευρεία συμμετοχή δεν είναι τυχαία.
Ένα πυρηνικό πρόγραμμα δεν αποτελεί απλώς ένα ενεργειακό έργο. Επηρεάζει την εξωτερική πολιτική, την εθνική ασφάλεια, την πολιτική προστασία, την υγεία, την περιβαλλοντική αδειοδότηση, το θεσμικό πλαίσιο και φυσικά τη λειτουργία της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Παράλληλα, η τεχνική ομάδα θα αναλάβει να συγκεντρώσει και να αξιολογήσει όλα τα επιστημονικά και οικονομικά δεδομένα.
Οι τρεις φάσεις που εξετάζει η κυβέρνηση
Ο συνολικός σχεδιασμός χωρίζεται σε τρία διακριτά στάδια.
Το πρώτο είναι η διερεύνηση και η τελική απόφαση για το εάν η Ελλάδα επιθυμεί να προχωρήσει προς ένα πυρηνικό πρόγραμμα.
Εφόσον η απάντηση είναι θετική, θα ακολουθήσει μια δεύτερη, πολύ μεγαλύτερη περίοδος σχεδιασμού, αδειοδοτήσεων, θεσμικής προετοιμασίας, επιλογής τεχνολογίας και χρηματοδότησης.
Η τρίτη φάση θα αφορά την κατασκευή και τελικά τη λειτουργία των εγκαταστάσεων.
Ακόμη όμως και για να ληφθεί η αρχική απόφαση, απαιτείται σαφής εικόνα για το κόστος, τις τεχνικές λύσεις, τους χρόνους υλοποίησης και τις υποχρεώσεις που θα αναλάβει το ελληνικό Δημόσιο.
Στο τραπέζι οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες SMRs
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κεφάλαια της συζήτησης αφορά τους λεγόμενους Small Modular Reactors, ή SMRs, τους μικρούς αρθρωτούς πυρηνικούς αντιδραστήρες που αναπτύσσονται διεθνώς ως εναλλακτική λύση στους παραδοσιακούς μεγάλους πυρηνικούς σταθμούς.
Οι συγκεκριμένοι αντιδραστήρες έχουν μικρότερη ισχύ και μπορούν θεωρητικά να κατασκευαστούν με περισσότερο τυποποιημένες διαδικασίες.
Ωστόσο, η Ελλάδα δεν έχει επιλέξει ούτε συγκεκριμένη τεχνολογία ούτε συγκεκριμένο τύπο αντιδραστήρα.
Η τεχνική ομάδα θα εξετάσει λύσεις και προμηθευτές από χώρες όπως οι ΗΠΑ, ο Καναδάς, η Γαλλία και η Βρετανία.
Το κρίσιμο στοιχείο θα είναι η πραγματική τεχνολογική ωριμότητα κάθε πρότασης.
Δεν αρκεί δηλαδή μια τεχνολογία να φαίνεται ενδιαφέρουσα στα σχέδια. Θα εξεταστεί εάν έχει ήδη εφαρμοστεί, ποια είναι η λειτουργική εμπειρία, ποιο το πραγματικό κόστος και πόσο αξιόπιστα μπορούν να προβλεφθούν οι χρόνοι κατασκευής.
Το μεγάλο ερώτημα της σεισμικότητας
Ιδιαίτερο βάρος αποκτά, αναπόφευκτα, η σεισμικότητα της Ελλάδας.
Η χώρα βρίσκεται σε μία από τις πιο σεισμογενείς περιοχές της Ευρώπης και επομένως οποιαδήποτε συζήτηση για πυρηνική εγκατάσταση θα πρέπει να απαντήσει με εξαιρετικά αυστηρούς όρους στο ζήτημα της ασφάλειας.
Θα εξεταστούν τα σύγχρονα διεθνή πρότυπα αντισεισμικού σχεδιασμού, οι απαιτήσεις επιλογής πιθανής τοποθεσίας και τα συστήματα που πρέπει να λειτουργούν σε περίπτωση ακραίου φυσικού φαινομένου.
Η σεισμικότητα δεν είναι, πάντως, το μοναδικό θέμα.
Στο μικροσκόπιο θα μπουν τα σενάρια ατυχημάτων, έκτακτης ανάγκης, πολιτικής προστασίας και αντιμετώπισης πιθανών τεχνικών βλαβών.
Τι θα γίνει με τα πυρηνικά απόβλητα
Εξίσου μεγάλο κεφάλαιο είναι η διαχείριση των πυρηνικών αποβλήτων.
Η τεχνική αξιολόγηση θα πρέπει να εξετάσει τον πλήρη κύκλο ζωής ενός πυρηνικού προγράμματος και όχι μόνο την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να υπάρχει σαφές σχέδιο για την αποθήκευση, τη διαχείριση και τη μακροχρόνια ασφάλεια των ραδιενεργών υλικών.
Το συγκεκριμένο ζήτημα αποτελεί διεθνώς έναν από τους πιο απαιτητικούς παράγοντες ενός πυρηνικού προγράμματος και είναι βέβαιο ότι θα αποτελέσει βασικό κομμάτι και της δημόσιας συζήτησης στην Ελλάδα.
Το κόστος μπορεί να κρίνει τα πάντα
Ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα αφορά την οικονομική βιωσιμότητα.
Οι πυρηνικές εγκαταστάσεις απαιτούν πολύ μεγάλες αρχικές επενδύσεις και χαρακτηρίζονται από μεγάλους χρόνους κατασκευής.
Από την άλλη πλευρά, μπορούν να παρέχουν σταθερή ηλεκτροπαραγωγή για πολλές δεκαετίες, ανεξάρτητα από τις καιρικές συνθήκες.
Η κυβέρνηση θα πρέπει επομένως να εξετάσει όχι μόνο το αρχικό κόστος επένδυσης, αλλά και το συνολικό κόστος της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας σε βάθος χρόνου.
Στην εξίσωση θα μπουν η χρηματοδότηση, τα επιτόκια, το κόστος κατασκευής, η συντήρηση, η διαχείριση αποβλήτων αλλά και η τελική αποξήλωση των εγκαταστάσεων.
Ποιος θα μπορούσε να πληρώσει την επένδυση
Ανοιχτό παραμένει και το μοντέλο χρηματοδότησης.
Η τεχνική και οικονομική διερεύνηση θα εξετάσει διαφορετικές λύσεις που εφαρμόζονται στο εξωτερικό.
Μία επιλογή είναι η ανάληψη του έργου από έναν μεγάλο ενεργειακό όμιλο ή από κοινοπραξία επενδυτών.
Μια άλλη δυνατότητα είναι η συμμετοχή του Δημοσίου ή η παροχή κρατικών εγγυήσεων.
Υπάρχουν επίσης μοντέλα στα οποία το κράτος δεν χρηματοδοτεί απευθείας την κατασκευή, αλλά εγγυάται για μεγάλο χρονικό διάστημα συγκεκριμένους όρους αγοράς της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε να καταστεί η επένδυση χρηματοδοτήσιμη.
Το ποια λύση θα ήταν κατάλληλη για την Ελλάδα παραμένει εντελώς ανοιχτό.
Δημόκριτος και πανεπιστήμια στη νέα προσπάθεια
Σημαντικό ρόλο αναμένεται να παίξει και η ελληνική επιστημονική κοινότητα.
Στη χώρα υπάρχει ήδη τεχνογνωσία γύρω από την πυρηνική φυσική και την ακτινοπροστασία, ιδιαίτερα μέσω του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» και των πανεπιστημίων.
Η αξιοποίηση αυτού του ανθρώπινου δυναμικού θεωρείται κρίσιμη τόσο για την επιστημονική αξιολόγηση των τεχνολογιών όσο και για τη δημιουργία ενός πυρήνα ειδικών που θα μπορούσαν να υποστηρίξουν ένα μελλοντικό πρόγραμμα.
Αν η χώρα αποφάσιζε να προχωρήσει, θα απαιτούνταν παράλληλα εκπαίδευση νέου επιστημονικού και τεχνικού προσωπικού.
Ενίσχυση της Ελληνικής Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας
Ένα πυρηνικό πρόγραμμα προϋποθέτει επίσης πολύ ισχυρό εποπτικό μηχανισμό.
Για τον λόγο αυτό θα εξεταστούν οι ανάγκες ενίσχυσης της Ελληνικής Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας, αλλά και ο ρόλος της ΡΑΑΕΥ στο νέο ενεργειακό τοπίο.
Οι αρμόδιες αρχές θα χρειάζονταν εξειδικευμένους επιστήμονες, τεχνικούς και στελέχη με εμπειρία σε ένα πεδίο στο οποίο σήμερα η Ελλάδα δεν διαθέτει εμπορική πυρηνική ηλεκτροπαραγωγή.
Η δημιουργία αυτής της διοικητικής και επιστημονικής υποδομής αποτελεί από μόνη της μια πολυετή διαδικασία.
Το πρώτο πόρισμα σε 12 έως 18 μήνες
Ο αρχικός ορίζοντας για την ολοκλήρωση της πρώτης μεγάλης αξιολόγησης τοποθετείται στους 12 έως 18 μήνες.
Μέσα σε αυτό το διάστημα θα πρέπει να έχει σχηματιστεί μια αρκετά σαφής εικόνα για τις διαθέσιμες τεχνολογίες, το κόστος, τα ζητήματα ασφάλειας, το θεσμικό πλαίσιο και τα πιθανά επενδυτικά μοντέλα.
Από εκεί και πέρα, η πολιτική απόφαση θα είναι πολύ μεγαλύτερη.
Η Ελλάδα ανοίγει για πρώτη φορά οργανωμένα έναν φάκελο που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν σχεδόν κλειστός. Η ενεργειακή κρίση, η ανάγκη για σταθερή ηλεκτροπαραγωγή χαμηλών εκπομπών και η ανάπτυξη νέων πυρηνικών τεχνολογιών έχουν αλλάξει πλέον τη συζήτηση.
Το εάν η χώρα θα περάσει τελικά από τη μελέτη στην κατασκευή παραμένει άγνωστο. Το βέβαιο είναι ότι η πυρηνική ενέργεια μπήκε πλέον επίσημα στον ελληνικό ενεργειακό διάλογο.
