Το Παρίσι μπαίνει δυναμικά στο Great Sea Interconnector με Meridiam και γαλλικό ερευνητικό σκάφος – Στο μικροσκόπιο της Κύπρου το κόστος και ο έλεγχος του έργου – «Ενημέρωση, όχι άδεια» το μήνυμα προς την Τουρκία
Σε νέα και ιδιαίτερα κρίσιμη φάση εισέρχεται η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, καθώς η Γαλλία δείχνει αποφασισμένη να περάσει από την πολιτική και επενδυτική στήριξη στην έμπρακτη παρουσία στη θάλασσα.
Η είσοδος της Meridiam στο επενδυτικό σχήμα του Great Sea Interconnector και η προετοιμασία ερευνητικού πλοίου με γαλλική σημαία για την επανέναρξη των βυθοσκοπήσεων αλλάζουν τα δεδομένα γύρω από ένα έργο που εδώ και μήνες βρίσκεται στο επίκεντρο τόσο των ενεργειακών σχεδιασμών όσο και των γεωπολιτικών ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Την ώρα, όμως, που Αθήνα και Παρίσι επιταχύνουν τις διαδικασίες, η Λευκωσία εξακολουθεί να διατηρεί σοβαρές επιφυλάξεις, κυρίως για το τελικό κόστος, τη χρηματοδότηση και το ποιος θα έχει τον ουσιαστικό έλεγχο της διασύνδεσης μετά την είσοδο του γαλλικού ομίλου.
Το βασικό ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο πότε θα επιστρέψουν τα πλοία στην περιοχή για να συνεχίσουν τις έρευνες. Είναι επίσης ποιος θα πληρώσει τον τελικό λογαριασμό, ποιος θα αναλάβει τους κινδύνους και ποια θα είναι η θέση του ΑΔΜΗΕ στη νέα εταιρική δομή.
Η Γαλλία περνά στο πεδίο
Η πρόσφατη συνάντηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Εμανουέλ Μακρόν στο Παρίσι έφερε εκ νέου το Great Sea Interconnector ψηλά στην ατζέντα των δύο χωρών.
Η γαλλική εμπλοκή αποκτά πλέον πολύ πιο συγκεκριμένο χαρακτήρα. Μετά τη συμφωνία για την απόκτηση πλειοψηφικής συμμετοχής στον GSI από τη Meridiam, προετοιμάζεται και γαλλικό ερευνητικό σκάφος, το οποίο αναμένεται να αναλάβει το κομμάτι των υποθαλάσσιων ερευνών που παραμένει ανολοκλήρωτο.
Πρόκειται για περίπου το 40% της συνολικής διαδρομής του καλωδίου, καθώς οι εργασίες είχαν διακοπεί τον Ιούλιο του 2024.
Η παρουσία πλοίου με γαλλική σημαία δεν έχει μόνο τεχνικό χαρακτήρα. Προσδίδει στο έργο ένα πρόσθετο πολιτικό και γεωστρατηγικό βάρος, καθώς μία από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές δυνάμεις εμφανίζεται πλέον να συμμετέχει άμεσα στην προσπάθεια ολοκλήρωσης των ερευνών.
Μετά την εγκατάσταση του απαραίτητου εξοπλισμού στο σκάφος θα πρέπει να ακολουθήσουν οι προβλεπόμενες αδειοδοτήσεις, η ενημέρωση των παράκτιων κρατών και η έκδοση της σχετικής NAVTEX από την ελληνική πλευρά.
Ο σχεδιασμός προβλέπει επανεκκίνηση των ερευνών μέσα στο φθινόπωρο, εφόσον δεν προκύψουν εμπόδια στα διοικητικά και επιχειρησιακά στάδια.
Η Λευκωσία στηρίζει αλλά δεν δίνει «λευκή επιταγή»
Παρά τη νέα κινητικότητα, η κυπριακή πλευρά δεν εγκαταλείπει τις ενστάσεις της.
Ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης έχει εμφανιστεί θετικός απέναντι στις τελευταίες εξελίξεις, εκτιμώντας ότι η είσοδος της Meridiam δημιουργεί τις ισχυρότερες μέχρι σήμερα προϋποθέσεις για την υλοποίηση της διασύνδεσης.
Η Λευκωσία αναγνωρίζει ότι η γαλλική παρουσία ενισχύει τόσο την οικονομική όσο και τη γεωπολιτική διάσταση του έργου.
Ωστόσο, στο εσωτερικό της κυπριακής κυβέρνησης εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις.
Ο υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός δίνει έμφαση κυρίως στην ενεργειακή ασφάλεια της Κύπρου και στην ανάγκη να τερματιστεί η ενεργειακή απομόνωση του νησιού.
Η ηλεκτρική διασύνδεση μπορεί να δημιουργήσει εναλλακτική δίοδο τροφοδοσίας και να ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού, ιδιαίτερα σε περιόδους αυξημένων αναγκών ή προβλημάτων στην εγχώρια παραγωγή.
Ταυτόχρονα, όμως, έχει καταστήσει σαφές ότι κανένα έργο δεν μπορεί να προχωρήσει ανεξαρτήτως κόστους. Εάν το συνολικό τίμημα αυξηθεί σημαντικά, τότε θα χρειαστούν πρόσθετοι επενδυτές και νέες πηγές χρηματοδότησης.
Ο φόβος του λογαριασμού των 1,9 δισ. ευρώ
Ακόμη πιο επιφυλακτικός παραμένει ο Κύπριος υπουργός Οικονομικών Μάκης Κεραυνός, ο οποίος έχει επανειλημμένα θέσει ζήτημα οικονομικής βιωσιμότητας του έργου.
Η σημερινή εκτίμηση κινείται γύρω από τα 1,9 δισ. ευρώ, ωστόσο στη Λευκωσία υπάρχει ανησυχία ότι ο πραγματικός λογαριασμός μπορεί τελικά να κινηθεί αρκετά υψηλότερα.
Στο συνολικό κόστος δεν περιλαμβάνεται μόνο η κατασκευή και πόντιση του καλωδίου. Υπάρχουν πρόσθετες δαπάνες για υποδομές, ασφάλιση, φύλαξη και αποθήκευση υλικών, τεχνική υποστήριξη και μακροχρόνια συντήρηση.
Και εδώ βρίσκεται ένα από τα πλέον ευαίσθητα ζητήματα.
Ποιος θα πληρώσει;
Εάν το κόστος επιβαρύνει το κυπριακό Δημόσιο, δημιουργείται πίεση στα δημοσιονομικά περιθώρια. Εάν μετακυλιστεί στους καταναλωτές, τότε ένα μέρος του θα περάσει στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος.
Για τον λόγο αυτό, στη Λευκωσία αποφεύγουν να θεωρήσουν δεδομένο ότι η ολοκλήρωση της διασύνδεσης θα οδηγήσει αυτομάτως σε χαμηλότερες τιμές ρεύματος.
Στο μικροσκόπιο της ΡΑΕΚ η συμφωνία με τη Meridiam
Το δεύτερο μεγάλο μέτωπο βρίσκεται στο ρυθμιστικό πεδίο.
Η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου (ΡΑΕΚ) έχει ζητήσει αναλυτικές διευκρινίσεις για τη νέα δομή του Great Sea Interconnector μετά τη συμφωνία με τη Meridiam.
Η σχεδιαζόμενη απόκτηση του 66% του GSI από τον γαλλικό όμιλο δεν αντιμετωπίζεται από τους ρυθμιστές ως μία απλή αλλαγή μετόχων.
Συνδέεται με τη μεταφορά περιουσιακών στοιχείων, τις αρμοδιότητες του φορέα υλοποίησης, τον τρόπο χρηματοδότησης του έργου και κυρίως με το ερώτημα ποιος θα έχει τον πραγματικό έλεγχο της διασύνδεσης.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο ΑΔΜΗΕ.
Η ΡΑΕΚ ζητά να διευκρινιστεί με ποιον τρόπο ο Διαχειριστής θα εξακολουθήσει να έχει την ευθύνη και τον έλεγχο ενός τόσο κρίσιμου ενεργειακού έργου, εφόσον η πλειοψηφία της εταιρείας περάσει στον γαλλικό επενδυτικό όμιλο.
Οι ρυθμιστικές αρχές ζητούν επίσης πλήρη εικόνα της συμφωνίας μεταβίβασης, της συμφωνίας των μετόχων, της εταιρικής διοίκησης και των χρηματοδοτικών δεσμεύσεων της Meridiam.
Κρίσιμη θεωρείται η επικείμενη επαφή της ΡΑΕΚ, της ελληνικής ΡΑΑΕΥ και του ΑΔΜΗΕ, όπου αναμένεται να τεθούν επί τάπητος όλες οι εκκρεμότητες.
Μέχρι να εγκριθούν επίσημα τυχόν αλλαγές στον φορέα υλοποίησης, ο ΑΔΜΗΕ εξακολουθεί να φέρει απέναντι στις αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές το σύνολο των υποχρεώσεων για το έργο.
Το μήνυμα προς την Άγκυρα: Ενημέρωση, όχι άδεια
Η επιστροφή ερευνητικού πλοίου στην περιοχή φέρνει εκ νέου στο προσκήνιο και τον τουρκικό παράγοντα.
Η ελληνική κυβέρνηση επιχειρεί να χαράξει απόλυτα σαφή γραμμή μεταξύ της ενημέρωσης της Τουρκίας για τις επικείμενες εργασίες και οποιασδήποτε συζήτησης περί άδειας από την Άγκυρα.
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου ξεκαθάρισε ότι η Ελλάδα δεν πρόκειται να ζητήσει τουρκική άδεια για την πόντιση του καλωδίου.
Όπως υποστήριξε, δεν υπάρχει τέτοια υποχρέωση με βάση το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας.
Διαφορετικό θέμα αποτελεί η ενημέρωση της τουρκικής πλευράς για τις δραστηριότητες του ερευνητικού σκάφους, κάτι που, σύμφωνα με τον σχεδιασμό, αναμένεται να γίνει και από τη γαλλική πλευρά.
Η Αθήνα επιμένει ότι η ενημέρωση δεν μπορεί να εκληφθεί ως αίτημα έγκρισης, ένα σημείο ιδιαίτερα κρίσιμο λόγω των πάγιων τουρκικών διεκδικήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Από ενεργειακό έργο σε γεωπολιτικό στοίχημα
Το Great Sea Interconnector έχει πλέον ξεπεράσει τα όρια ενός συμβατικού έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Η εμπλοκή της Γαλλίας, η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, οι κυπριακές ανησυχίες, οι τουρκικές αντιδράσεις και η προοπτική μιας μελλοντικής επέκτασης προς το Ισραήλ μετατρέπουν το καλώδιο σε ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά και γεωπολιτικά projects της Ανατολικής Μεσογείου.
Στην Αθήνα, η γαλλική παρουσία θεωρείται παράγοντας που μπορεί να επιταχύνει τις εξελίξεις και να ενισχύσει πολιτικά την επανεκκίνηση των ερευνών.
Στη Λευκωσία, αντίθετα, το μήνυμα παραμένει πιο σύνθετο: ναι στην άρση της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου, αλλά όχι χωρίς σαφές κόστος, συγκεκριμένη χρηματοδότηση και πλήρη εικόνα για το ποιος θα ελέγχει το έργο.
Έτσι, το επόμενο μεγάλο τεστ δεν θα παιχτεί μόνο στη θάλασσα με την επιστροφή του ερευνητικού πλοίου.
Θα παιχτεί ταυτόχρονα στις αίθουσες των ρυθμιστικών αρχών, στις διαπραγματεύσεις Αθήνας – Λευκωσίας – Παρισιού και στο διπλωματικό πεδίο με την Άγκυρα.
